TS EN 12810-1 ve TS EN 12811-1 Güvenlikli İskele Standartları: Yük Sınıfları, Ankraj ve İSG Denetim Rehberi
Türkiye’de Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı iş müfettişlerinin şantiye denetimlerinde esas aldığı TS EN 12810-1 ve TS EN 12811-1 standartlarını; yük sınıfları, geometrik kodlamalar, malzeme et kalınlıkları ve duvar ankraj kurallarıyla tüm detaylarıyla inceliyoruz.
| Yük Sınıfı | Yayılı Yük (kN/m²) | Pratik Karşılık (kg/m²) | Önerilen Şantiye İmalat Türü | SerMimar Önerilen Sistem |
|---|---|---|---|---|
| Sınıf 1 | 0,75 kN/m² | 75 kg/m² | Kontrol, denetim ve hafif el aletiyle rötuş işleri | 75 cm H Tipi (300 cm Aks) |
| Sınıf 2 | 1,50 kN/m² | 150 kg/m² | Dış cephe boya, temizlik, derz ve malzeme istifsiz kaplama | 75 cm H Tipi (250/300 cm Aks) |
| Sınıf 3 | 2,00 kN/m² | 200 kg/m² | Mantolama (ısı yalıtımı), fileli sıva, alüminyum kompozit montajı | 75 cm H Tipi (SM-H101-075200) |
| Sınıf 4 | 3,00 kN/m² | 300 kg/m² | Tuğla/bims duvar örme, mermer/doğaltaş mekanik cephe kaplama | 105 cm Geniş H Tipi veya Flanşlı Ringlock |
| Sınıf 5 | 4,50 kN/m² | 450 kg/m² | Ağır prekast cephe elemanları ve yoğun paletli malzeme istifi | Flanşlı Ringlock + Takviyeli Yatay (SM-F216) |
| Sınıf 6 | 6,00 kN/m² | 600 kg/m² | Özel endüstriyel ekipman montajı ve ağır kâgir restorasyon | Flanşlı Ringlock Kısa Aks (140/150/200 cm) |
1. TS EN 12810 ve TS EN 12811 Arasındaki Mühendislik Farkı Nedir?
Şantiye satın alma ve iş güvenliği süreçlerinde en çok karıştırılan konu TS EN 12810 ile TS EN 12811 standartlarının görev dağılımıdır. Her iki norm birbirini tamamlayan iki ayrılmaz mevzuat halkasıdır:
- TS EN 12810-1 ve 12810-2 (Ön Yapımlı Bileşenlerden Oluşan Cephe İskeleleri): Fabrikada seri olarak üretilen H tipi çerçeve ve flanşlı modüler cephe iskelelerinin ürün özelliklerini, standart kurulum konfigürasyonlarını (24 metre yüksekliğe kadar tip kurulum testlerini), malzeme kalitesini ve deney yöntemlerini tanımlar.
- TS EN 12811-1 (Geçici İş Donanımları — İskeleler İçin Performans Şartları ve Genel Tasarım): Sadece cephe iskelelerini değil; hacim iskelelerini, konsol çıkmalarını, kafes kiriş köprülerini ve 24 metreyi aşan özel statik hesap gerektiren yapısal tasarımları kapsayan ana statik ve iş güvenliği tasarım normudur.
Türkiye’de yürürlükte olan Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği ile Ahşap ve Ön Yapımlı Çelik ile Alüminyum Alaşımlı Bileşenlerden Oluşan Dış Cephe İş İskelelerine Dair Tebliğ uyarınca ruhsatlı bina inşaatlarında standart dışı (eski tip borulu-sırıklı veya belgesiz boyalı çerçeve) iskele kullanımı kesin olarak yasaklanmıştır. Şantiye şefi ve İSG uzmanının denetim dosyasında üreticiye ait TS EN 12810-1 sertifikası, EN ISO 3834-2 kaynak kalite belgesi ve kurulan cepheye ait statik hesap raporu bulunmak zorundadır.
2. Sertifika Kodunun Okunması: Yük Sınıfı, SW Genişlik ve Baş Üstü Mesafesi
TS EN 12810-1 uyumlu bir dış cephe iskelesinin teknik föyünde İskele EN 12810 - 3 D - SW06/250 - H1 - B - LS şeklinde mühendislik kodlaması yer alır. Satın almacıların iki farklı teklifi elma ile elma bazında kıyaslayabilmesi için bu kısaltmaların ne anlama geldiğini bilmesi hayati önem taşır:
- 3 veya 4 (Yük Sınıfı): Çalışma platformunun taşıyabileceği düzgün yayılı servis yükünü gösterir. Mantolama ve sıva projelerinde minimum Sınıf 3 (200 kg/m²), taş kaplama ve duvar imalatlarında Sınıf 4 (300 kg/m²) aranmalıdır.
- D (Düşme Yüksekliği Deneyi): Platformların darbe dayanım testinden (dinamik düşme testi) başarıyla geçtiğini belgeler. Perfore çelik platformlarımız (SM-H139 ve SM-F234) bu darbe rijitliğini sağlayacak kilitli başlık ve büküm kaburgalarına sahiptir.
- SW06 ve SW09 (Sistem Genişliği — System Width): SW06 sınıfı 0,60 m ile 0,90 m arasındaki net yürüme genişliğini (SerMimar 75 cm H pano serisinde 2 adet 30 cm platform yan yana konulduğunda elde edilen tam genişlik); SW09 sınıfı ise 0,90 m ile 1,20 m arasındaki genişliği (105 cm geniş H pano serisinde 3 adet 30 cm platform ile elde edilen koridor) ifade eder.
- 250 veya 300 (Modül Uzunluğu): Yatay aks açıklığının santimetre cinsinden değeridir (2,50 m veya 3,00 m).
- H1 / H2 (Baş Üstü Net Geçiş Yüksekliği): İki kat arasındaki net omuz ve baş mesafesinin en az 1,90 m olduğunu doğrulayarak personelin eğilmeden ergonomik yürümesini güvence altına alır.
- LS (Merdivenli Erişim — Ladder/Stair): Katlar arası dikey ulaşımın dışarıdan tehlikeli tırmanışla değil, sistem içindeki kapaklı merdivenli platform (SM-H461 / SM-F462) veya Z merdiven kulesi (SM-A281) ile sağlandığını gösterir.
3. Yüksekten Düşmeyi Önleyen Üçlü Bariyer: Ana Korkuluk, Ara Korkuluk ve Topukluk
İş müfettişlerinin şantiyede ilk kontrol ettiği fiziksel kriter, çalışma katındaki boşluk ölçümleridir. TS EN 12811-1 Madde 5.5 uyarınca her aktif çalışma platformunun dış kenarında ve açık yan bitişlerinde şu üç eleman eksiksiz bulunmalıdır:
- Üst Ana Korkuluk: Yürüme platformu üst yüzeyinden en az 1.000 mm (montaj toleransıyla min. 950 mm) yükseklikte konumlanmalıdır.
- Ara Korkuluk: Ana korkuluk ile topukluk arasındaki serbest dikey açıklık hiçbir noktada 470 mm’yi aşmayacak şekilde yaklaşık 500 mm kotunda ikinci bir yatay korkuluk elemanı bağlanmalıdır.
- Çelik Topukluk (Tekmelik): Platform kenarından en az 150 mm (15 cm) yüksekliğe sahip SM-H151 veya SM-F251 çelik topukluk kilitlenmeli; platform ile topukluk arasında malzeme düşecek boşluk bırakılmamalıdır.
- En Üst Kat Güvenliği (L Pano ve MDS Korkuluk): Çoğu şantiyede yapılan en büyük hata en üst çalışma katında korkuluk dikmesi kullanmamaktır. H tipi sistemde en üst kata mutlaka SM-H102 Yarım L Pano (75×110 cm) veya Tam L Pano, Flanşlı sistemde ise SM-F271 MDS korkuluk çerçevesi monte edilmelidir.
4. Cephe Ankraj Düzeni, Rüzgar Yükü ve Burkulma Güvenliği
Bir cephe iskelesi kendi başına ayakta duran bağımsız bir kule değildir; yanal stabilitesini binanın taşıyıcı betonarme veya çelik karkasına atılan duvar bağlantı ankrajlarından alır. Ankraj planlamasında dikkat edilmesi gereken mühendislik ilkeleri şunlardır:
- Açık vs. Kapalı Cephe Katsayısı: İskele yüzeyi açık olduğunda rüzgar boru kesitlerinin arasından geçer; ancak cepheye toz filesi veya reklam/koruma brandası kaplandığında aerodinamik kuvvet katsayısı katlanarak artar. Açık cephelerde tipik olarak her 4,0 m yatay ve 4,0 m düşey düğümde (yaklaşık her 16 m²’de 1 adet) uygulanan şaşırtmalı ankraj düzeni, fileli veya rüzgar koridorundaki yüksek binalarda her 8–12 m²’de 1 adede düşürülmelidir.
- Doğru Ankraj Zemini: SM-A632 halkalı saplama ve M12 dübel kesinlikle delikli tuğla, gazbeton veya ısı yalıtım levhasına değil; doğrudan betonarme döşeme alnına, kolon veya kiriş betonuna çakılmalıdır.
- Zemin Mesnetlemesi ve Ayar Mili Açıklığı: Alt ayar milleri (SM-H601 / SM-F608) gevşek toprak üzerine doğrudan oturtulmamalı, ahşap/çelik altlık plakalarıyla zemin emniyet gerilmesi dağıtılmalıdır. Ayar mili somunu burkulma riskini önlemek için toplam mil boyunun maksimum çalışma sınırından fazla açılmamalı; arazi eğimi yüksekse 50 cm veya 100 cm başlangıç dikmeleriyle kademe yapılmalıdır.
5. Toptan İskele Satın Alırken Teknik Şartname Kontrol Listesi
Projeniz için toptan iskele teklifi toplarken yalnızca toplam m² rakamına bakmak yanıltıcıdır. İki farklı 1.000 m² teklif arasında 3–4 ton çelik farkı bulunabilir. Satın alma öncesi şu 5 teknik soruyu mutlaka doğrulayın:
- Teklif edilen m² hesabında her katta çift çelik platform mu var, yoksa bir kat dolu bir kat boş (eksik platformlu) mu hesaplanmış?
- Ana taşıyıcı borular Ø48,3 mm standart dış çap ve gerçek et kalınlığına sahip yapısal çelikten mi üretilmiş?
- Kaynak imalatı EN ISO 3834-2 sertifikalı robotik hatlarda mı yapılıyor?
- Yüzey koruma TS EN ISO 1461 sıcak daldırma galvaniz mi, yoksa ince daldırma boya mı?
- Üst kat L panoları, yan bitiş korkulukları, çelik topukluklar ve duvar ankraj setleri malzeme listesine tam adet olarak dahil edilmiş mi?
SerMimar İskele olarak tüm tekliflerimizde parça kodlarını (SM serisi), birim kg ağırlıklarını ve toplam net tonajı kuruşu kuruşuna şeffaf biçimde paylaşıyoruz.
